written by Khatabook | May 14, 2022

ਈ-ਵਾਲਿਟ ਜਾਂ UPI ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ UPI ਐਪਸ ਅਤੇ ਈ-ਵਾਲਿਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (NCPI) ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 4.53 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਐਪਸ ਅਤੇ ਈ-ਵਾਲਿਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹੁਣ ਈ-ਯੂਪੀਆਈ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਅਪਰਾਧੀ ਸੋਸ਼ਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ UPI ਵਾਲਿਟ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਬੇਨਤੀਆਂ ਭੇਜ ਕੇ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ, ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਵਾਲ, ਅਤੇ UPI ਐਪ ਵਿਕਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਬਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਹਨਾਂ ਚੈਕਾਂ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਕੈਮਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਤੁਸੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ? ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 80,000 ਤੋਂ ਵੱਧ UPI ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹੈ ਈ-UPI ਐਪ ਫਰਾਡ?

ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਟ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕ ਔਨਲਾਈਨ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਕਦ ਰਹਿਤ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ UPI ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ। ਈ-ਯੂਪੀਆਈ ਐਪਸ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਈ-UPI ਧੋਖਾਧੜੀ ਇਹਨਾਂ ਐਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਘੁਟਾਲੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਇਹਨਾਂ ਐਪਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਵੀਨਤਮ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ। UPI ਐਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ 'ਤੇ, ਭੁਗਤਾਨ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਆਮ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਆਮ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਪਲੇਬਾਜ਼ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹੋ:

ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਘੁਟਾਲੇ

ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਘੁਟਾਲੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਹਮਲਾਵਰ ਜਾਅਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਇਹਨਾਂ ਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ SMS ਰਾਹੀਂ ਭੁਗਤਾਨ ਲਿੰਕ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੁਗਤਾਨ ਲਿੰਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ UPI ਐਪ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀਆਂ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਈ-ਵਾਲਿਟ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਡੈਬਿਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਘੁਟਾਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ UPI ਪਿੰਨ ਜਾਂ OTP ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਪ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨਾਂ 'ਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ UPI OTP ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਘੁਟਾਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ UPI ਪਿੰਨ ਨੂੰ ਰੀਸੈਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪਿੰਨ ਕਿਸ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਘੁਟਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਜਾਂ UPI ਐਪ ਸਪੋਰਟ ਸਟਾਫ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵੇਰਵੇ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਆਸ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੈ ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈ-ਵਾਲਿਟ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਕਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

QR ਕੋਡ ਸਕੈਨਿੰਗ

ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ QR ਕੋਡ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੈੱਕਆਉਟ ਦੌਰਾਨ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਪਭੋਗਤਾ UPI ਐਪ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਵੈਚਲਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, UPI ਐਪਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ QR ਕੋਡ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਬੇਨਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿਓ।

ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ UPI ਨਾਮ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘੁਟਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਹੈਂਡਲ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ 'UPI' ਜਾਂ 'BHIM' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ UPI ID ਨੂੰ ਯਕੀਨਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕੇ। @disputesNCPI ਜਾਂ @paymentsBHIM_service ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਕਸਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਘੁਟਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਅਲੀ UPI ID ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ UPI ਧੋਖਾਧੜੀ

ਇੱਕ ਹੋਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਜੋ UPI ਵਾਲਿਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ UPI ਘੁਟਾਲੇ। ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨਾਂ 'ਤੇ TeamViewer ਵਰਗੀ ਸਕ੍ਰੀਨ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਐਪ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ/ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਨੂੰ ਵੈਬਕੈਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੋਟਾਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ UPI OTP ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ SMS ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

SMS ਘੁਟਾਲੇ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ UPI ਲੌਗਇਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਜਾਂ ਐਪ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲਿੰਕ ਦੇ ਨਾਲ। SMS ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਲਿੰਕਾਂ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਫੋਨ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇਅਰ ਜਾਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਤੱਕ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿੱਤੀ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿੰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੌਕ ਆਊਟ ਹੋਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ UPI ਐਪ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੈਚ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।

ਕੀ ਕਰੋ ਤੇ ਕੀ ਨਾ ਕਰੋ - ਕੁੱਝ ਜਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ

  1. ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ/ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਨੰਬਰ, UPI OTP, PIN, ਆਦਿ।

  2. ਤੁਹਾਨੂੰ ਈਮੇਲ 'ਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸ਼ੱਕੀ UPI ਭੁਗਤਾਨ ਲਿੰਕ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਜੇਕਰ ਵਿਸ਼ਾ ਲਾਈਨ ਜਾਂ ਭੇਜਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਈਮੇਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ ਜੋ ਐਪ ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ

  3. ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ UPI ਪਿੰਨ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ UPI ID 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪਿੰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

  4. ਆਪਣੇ UPI ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਫੋਰਮਾਂ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਗਾਹਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ

  5. ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਾਲਰਾਂ ਜਾਂ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੈਂਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਘੋਟਾਲੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਨੋਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ।

  6. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ UPI ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਆਈਡੀ, ਵੇਰਵੇ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ/ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਨੰਬਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਵਿਭਾਗ 'ਤੇ ਜਾਓ। ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਘੁਟਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੋਵੇ।

  7. ਆਪਣੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ੌਟ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਘੁਟਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਸਕੋ। ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ UPI ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।

  8. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ UPI ਐਪ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਸਪੈਮ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਐਪ ਡਿਵੈਲਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸੂਚਨਾ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਟਾ

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ UPI ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਸੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਰੂਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਜਨਬੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਵੇਰਵੇ ਔਨਲਾਈਨ ਨਾ ਦਿਓ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਐਪ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਨਵੀਨਤਮ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰੁਝਾਨਾਂ ਲਈ ਐਪ ਡਿਵੈਲਪਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਜਾਓ। ਸੂਖਮ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ (MSMEs), ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੁਝਾਅ, ਆਮਦਨ ਕਰ, GST ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਵੀਨਤਮ ਅਪਡੇਟਸ, ਨਿਊਜ਼ ਬਲੌਗ  ਤਨਖਾਹ, ਅਤੇ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਨਣ ਲਈ Khatabook ਨੂੰ ਫ਼ਾਲੋ ਕਰੋ।

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕੇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ ਜਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰੋ। ਕੇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ cybercell@khatabook.com 'ਤੇ ਈਮੇਲ ਭੇਜੋ।

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ: ਕਦੇ ਵੀ OTP, PIN, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੋਡ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ SMS ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਨਤਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਅਤੇ ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਨਾ ਕਰੋ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਸਵਾਲ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕਿੰਨੇ UPI ਫਰਾਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਜਵਾਬ:

UPI ਰਾਹੀਂ 80,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਵਾਲ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਐਪਸ ਲਈ UPI ਟੋਲ-ਫ੍ਰੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ ਕੀ ਹਨ?

ਜਵਾਬ:

BHIM ਦਾ ਟੋਲ-ਫ੍ਰੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 18001201740 ਹੈ। PayTM ਦੀ 24X7 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 0120-4456-456 'ਤੇ ਡਾਇਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। PhonePe ਦੀ ਗਾਹਕ ਸਹਾਇਤਾ ਟੀਮ 080-68727374 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਅਤੇ Google Pay ਦੇ ਗਾਹਕ ਦੇਖਭਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ 1-800-419-0157 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। BharatPe ਲਈ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ 088825 55444 ਹੈ।

ਸਵਾਲ: ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ:

ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ UPI ਮਨੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਬੇਨਤੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਸਮਰਥਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੇਰਵੇ, UPI ਪਿੰਨ, ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ, ਆਦਿ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।

ਸਵਾਲ: ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਧੀਆ UPI ਐਪ ਕਿਵੇਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਾਂ?

ਜਵਾਬ:

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਫੋਰਮਾਂ ਤੋਂ UPI ਐਪਾਂ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਘੁਟਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਐਪਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੈਨਾਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ Google Play Store ਜਾਂ iOS ਸਟੋਰ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਐਪਸ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ। UPI ਐਪਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੁਗਤਾਨ ਬੇਨਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

ਬੇਦਾਅਵਾ :
ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਰੰਟੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ, ਸਮੀਕਰਨ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਤੋਂ ਬਿੰਨਾ "ਜਿਵੇਂ ਹੈ" ਅਤੇ "ਜਿਵੇਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ" ਆਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। Khatabook ਬਲੌਗ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਲਈ ਹਨ। Khatabook ਇਹ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ, ਜਾਂ ਇਹ ਬਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਤੋਂ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਦਿੱਕਤਾ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਉਂਦੀਆ ਹਨ, ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਵਿੱਤੀ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੇ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ(ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ) ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰ ਲਓ। ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਵਰਤੋਂ। Khatabook ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਕਲੀ, ਗਲਤ ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਮੁਨਾਸਿਬ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸਹੀ ਹੋਵੇ, Khatabook ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਉਤਪਾਦ, ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ,ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੋਣ, ਉਚਿਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। Khatabook ਕਿਸੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਲੱਬਧ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਇਸ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।